JESDER –Jeotermal Elektrik Santral Yatırımcıları Derneği tarafından 8 Temmuz 2026 tarihinde Kuşadası nda üye istişare toplantısı gerçekleştirildi. Jeotermal enerji yatırımcılarının geniş katılımıyla düzenlenen toplantıda, sektörün güncel sorunları, devam eden mevzuat süreçleri, kamu kurumları nezdindeki temaslar, YEKDEM sonrası döneme ilişkin beklentiler ve yatırımcıların gelir artırıcı ile gider azaltıcı uygulamaları kapsamlı şekilde ele alındı.
Toplantının ilk oturumunda sektörün öncelikli mevzuat ve düzenleme başlıkları değerlendirildi. SEÖS süreci kapsamında, jeotermal tesislerde emisyon değerlerinin izlenmesine yönelik gelişmeler ve Bakanlık nezdinde yürütülen temaslar ele alındı. Üyelerin büyük çoğunluğunun çevre izin belgesi süreçlerini tamamladığı veya başvuru aşamasında olduğu belirtilirken, SEÖS cihazları ve uygulama koşullarına ilişkin gelişmelerin yakından takip edilmesi gerektiği vurgulandı.
Hibrit santral yatırımları ve tarım izinleri masaya yatırıldı
Hibrit santral yatırımları toplantının öne çıkan başlıklarından biri oldu. Son düzenlemelerle jeotermal için kapasite tahsisi yapılmasının olumlu bir adım olduğu, ancak tarım mevzuatından kaynaklanan izin sorunları çözülmeden hibrit GES başvurularının uygulamada ilerlemesinin güç olduğu değerlendirildi. Özellikle büyük ova kapsamındaki alanlar, geçici izinlerin imar planına bağlanması zorunluluğu ve tarım arazilerine ilişkin kısıtlar nedeniyle yatırımcıların başvuru süreçlerinde tereddüt yaşadığı ifade edildi. Bu kapsamda, Tarım ve Orman Bakanlığı başta olmak üzere ilgili kamu kurumları nezdindeki temasların sürdürülmesi ve Ankara’da sektörün öncelikli taleplerinin aktarılması kararlaştırıldı.
Toplantıda ayrıca Yerli Malı Tebliği, gayrisıhhi müessese sınıflandırması ve TEİAŞ yük alma/yük atma talimatları gibi sektör açısından önem taşıyan başlıklar da görüşüldü. Jeotermal santrallerin teknik yapısı gereği ani yük alma ve yük atma talimatlarına uygun olmadığı, bu nedenle santrallerin işletme karakteristiğiyle uyumlu bir “güç düşürme talimatı” yaklaşımının daha doğru olacağı ifade edildi.
YEKDEM sonrası dönem sektörün öncelikli gündemi oldu
YEKDEM sonrası dönem, toplantının stratejik gündemlerinden biri olarak değerlendirildi. Destek mekanizmasından çıkan veya önümüzdeki dönemde çıkacak santraller açısından gelir yapısının sürdürülebilirliği, tavan-taban fiyat mekanizmasına ilişkin uygulamanın Bakanlık tarafından uygulanmaması durumunda sektörel olarak santrallerin işletilmesinin mümkün olmadığı tüm yatırımcılar tarafından vurgulanmıştır, JES ler diğer santrallere göre işletme maliyetleri yüksek elektrik santralleridir, GES-RES ve HES ler ile aynı havuzda fiyat belirlenmesinin rekabetçi bir yaklaşım olmadığı bu durumun sektördeki yatırımcılar arasında işletme riski yarattığı vurgulanmıştır. Ayrıca yatırımcılar tarafından, piyasa koşulları ve yeni gelir modelleri ele alındı. Üyeler, YEKDEM sonrası dönemde jeotermal enerji yatırımlarının ekonomik sürdürülebilirliğinin korunabilmesi için jeotermalin baz yük, yerli ve sürekli üretim sağlayan niteliğinin daha güçlü şekilde anlatılması gerektiğini vurgulandı.
Toplantının ikinci oturumunda yatırımcılar, sahalarında yürüttükleri verimlilik, maliyet azaltımı ve gelir artırıcı uygulamalara ilişkin tecrübelerini paylaştı. Bu kapsamda fan revizyonları, soğutma sistemlerinde iyileştirmeler, evaporatif soğutma ve spreyleme uygulamaları, reboiler sistemleri, reenjeksiyon optimizasyonu, kuyu içi pompa maliyetlerinin azaltılması, yerli servis ve bakım kabiliyetlerinin geliştirilmesi, NCG geri basımı, sıvı CO₂ üretimi ve bataryalı depolama projeleri değerlendirildi. Üyeler tarafından yapılan değerlendirmelerde, bazı sahalarda fan revizyonları ve soğutma optimizasyonlarıyla önemli iç tüketim avantajları ve verimlilik artışları sağlandığı; bazı santrallerde ise sıvı CO₂ üretimi, sera ısıtması, NCG’nin değerlendirilmesi ve kuyu başı mini ORC uygulamaları gibi alanlarda gelir çeşitliliği yaratmaya yönelik çalışmalar yürütüldüğü aktarıldı. Kuyu içi pompalar ve motor ekipmanlarında yerli servis, bakım ve üretim kabiliyetlerinin gelişmesinin de sektör açısından önemli bir maliyet avantajı oluşturabileceği ifade edildi.
Jeotermal kaynaklardan lityum üretimi gündeme geldi
Jeotermal akışkandan lityum ve diğer değerli minerallerin elde edilmesi konusu da toplantının önemli gündem maddeleri arasında yer aldı. Üyeler, bu alanda yürütülen laboratuvar ve saha ölçekli çalışmalara ilişkin bilgi paylaşımında bulundu. Lityum eldesinde yalnızca akışkandaki ppm değerinin değil, diğer mineral bileşenlerin ve proses koşullarının da belirleyici olduğu vurgulandı. Jeotermal kaynakların katma değerli kullanımı açısından bu alanın uzun vadeli bir fırsat sunduğu, ancak teknolojik yapılabilirlik, saha testleri, ekonomik fizibilite ve kamu desteğinin birlikte değerlendirilmesi gerektiği belirtildi. Bunun yanında JES lerin havza bazında birleşilerek CO2 in Metanol ve Üre üretiminde ortak ve kümülatif olarak kullanılması modeli de tartışmaya açıldı.
Bataryalı depolama ve toplayıcılık modeli öne çıkıyor
Toplantıda ayrıca bataryalı depolama ve toplayıcılık modeli de YEKDEM sonrası yeni piyasa yapısına hazırlık açısından değerlendirildi. Özellikle yenilenebilir üretim artışı, piyasa fiyatlarındaki dalgalanmalar ve dengesizlik yönetimi dikkate alındığında, jeotermal yatırımcılarının depolama, arbitraj ve toplayıcılık gibi yeni modelleri yakından takip etmesi gerektiği ifade edildi.
Toplantı sonunda, sektörün öncelikli sorunlarına ilişkin Ankara temaslarının sürdürülmesi, üyelerden gelen teknik görüşlerin derlenmesi, jeotermalden değerli minerallerin elde edilmesine yönelik çalıştay hazırlıklarının başlatılması, yatırımcıların YEKDEM sonrası yeni gelir modellerini değerlendirmeye devam etmesi ve sektör içi bilgi paylaşımının güçlendirilmesi konusunda mutabık kalındı. JESDER, jeotermal enerjinin Türkiye’nin enerji arz güvenliği, yerli kaynak kullanımı, iklim hedefleri ve bölgesel kalkınma açısından stratejik rolünü güçlendirmek amacıyla kamu kurumları, akademi ve sektör paydaşlarıyla iş birliği içinde çalışmalarını sürdürecektir.
