Kazakistan’ın Almatı bölgesinde bulunan Jambıl ilçesinin Ülken köyünde yapılması planlanan nükleer güç santrali (NGS) inşaat projesinin ilk çalışmaları başladı. Bu çalışmalar, gelecekteki yüksek kapasiteli NGS için en uygun sahayı belirlemeyi ve tasarım belgelerini hazırlamayı amaçlayan mühendislik araştırmalarını kapsıyor. Çalışmalar, Rusya Devlet Nükleer Enerji Kuruluşu Rosatom Genel Müdürü Aleksey Likhachev, Kazakistan Cumhuriyeti Atom Enerjisi Ajansı Başkanı Almasadam Satkaliyev ve Almatı Bölgesi Valisi Marat Sultangaziyev’in katılımıyla başladı.
Rosatom ve Kazakistan’dan Ortak Vizyon
Rosatom Mühendislik Bölümü uzmanları çalışmalar kapsamında ilk keşif sondajını yaparak topraktan numune aldı. Bu çalışmalarla, NGS’nin güvenliği için hayati önem taşıyan sismik kararlılık, hidrojeolojik özellikler ve bölgenin diğer parametreleri değerlendirilecek. Bu aşamada, her biri 30 ila 120 metre derinliğinde olmak üzere toplamda en az 50 sondaj kuyusu açılacak. Santralin kesin konumuna ilişkin nihai karar, araştırma sonuçlarına göre verilecek.
Mühendislik etütlerinin başlangıcı, NGS projesinin emniyetini, güvenilirliğini ve ekonomik verimliliğini belirleyen temel bir aşama. Bu aşamada, sahanın jeolojik, sismik, hidrolojik ve çevresel özellikleri konusunda kapsamlı bir çalışma yapılacak. Etütler, projenin hem uluslararası hem de ulusal standartlara uygun olmasını, çevresel ve teknolojik risklerin en aza indirilmesini ve gelecekte nükleer güç santralinin verimli tasarımı için bir temel oluşturmasını sağlayacak.
Rosatom Genel Müdürü Aleksey Likhachev konuyla ilgili açıklamasında, “Ülken’de mühendislik araştırmalarının başlatılması, Kazakistan’ın modern tarihindeki ilk yüksek kapasiteli nükleer güç santraline giden yolculuğun başlangıcını işaret ediyor. Bu aşamada, gelecekteki bir nükleer güç santraline uygunluğundan tam olarak emin olmak için sahanın kapsamlı olarak incelemesine odaklanıyoruz. Rosatom, Kazakistan’ın gelişimi için stratejik öneme sahip bu projeyi hayata geçirmek için edindiği tüm deneyimini kullanmaya hazır” dedi.
Uluslararası İş Birliği ve Yol Haritası
Kazakistan Cumhuriyeti Atom Enerjisi Ajansı Başkanı Almasadam Satkaliyev de, “Bugün atılan adım sadece bir ilk, ancak Kazakistan’ın ulusal ekonomisinde yeni bir yüksek teknoloji sektörü kurma yolundaki kararlılığını gösteriyor. Bu nükleer güç santralinin, modern altyapının oluşturulmasından yeni okullara, anaokullarına ve sosyal tesislere kadar bölgenin kalkınmasına güçlü bir destek vereceğinden eminiz. Bu proje, Kazakistan’ın stratejik tercihi ve uzun vadeli bölgesel ve ulusal ekonomik büyümenin itici gücüdür” diye konuştu.
Törende ayrıca, VVER-1200 ünitelerinin halihazırda faaliyette olduğu veya inşa edildiği Leningrad NGS, Akkuyu NGS, Belarus NGS, Macaristan’daki Paks-2 NGS ve Bangladeş’teki Ruppur NGS çalışanları, Ülken köyü sakinlerine hitap ederek, projenin başarılı olmasını diledi ve nükleer enerjinin bölgenin sosyo-ekonomik kalkınması için önemini vurguladılar.
Kazakistan’da yapılacak NGS, 1200 MW elektrik kapasiteli basınçlı su reaktörleri olan 3 + nesil modern VVER-1200 reaktörlerine sahip olacak. Bu teknoloji, en sıkı uluslararası güvenlik standartlarını karşılamakta olup, halihazırda Rusya, Belarus, Türkiye, Bangladeş, Mısır ve Çin’de faaliyetteki ve inşa halindeki tesislerde başarıyla kullanılıyor. Hizmet ömrü 60 yıl olan reaktörün hizmet ömrü potansiyel olarak 20 yıl daha uzatılabilir.
Bilgi Notu:
St. Petersburg Uluslararası Ekonomik Forumu’nda, Haziran 2025’te, Rosatom ve Kazakistan Cumhuriyeti Atom Enerjisi Ajansı arasında NGS inşaat projesi için bir Yol Haritası onaylandı. Belgede, temel iş birliği aşamaları mühendislik etütlerinin yapılması, tasarım belgelerinin hazırlanması ve bir mühendislik, tedarik ve inşaat (EPC) sözleşmesinin imzalanması olarak özetleniyor. İkili iş birliği kapsamında, Kazak Nükleer Güç Santralleri Limited Şirketi ve Rosatom Mühendislik Bölümüne bağlı Atomstroyexport A.Ş. arasında bir çerçeve anlaşması da imzalandı. Bu anlaşma, projenin Almatı bölgesindeki Jambıl ilçesinde uygulanması için temel ortaklık ilkelerini özetliyor.
NGS inşaat projesi, Kazakistan ve Rusya arasında nükleer enerjinin barışçıl kullanımında iş birliği anlaşmaları kapsamında yürütülüyor. Projenin temel hedefleri, Kazakistan’ın uzun vadeli enerji güvenliğini sağlamayı, ulusal nükleer altyapıyı geliştirmeyi ve ülkenin karbon ayak izini azaltma çabalarını destekliyor. Tarihsel olarak, Kazakistan’ın nükleer enerji deneyimi, 1972 yılından 1999 yılına kadar Mangystau bölgesindeki Aktau’da faaliyet gösteren BN-350 reaktörüyle bağlantılı. Tesis, elektrik üretiminin yanı sıra dünyanın en büyük deniz suyu arıtma tesislerinden birine de ev sahipliği yaptı. BN-350 şu anda hizmet dışı bırakılma aşamasında.
Rosatom, Haziran 2025’te, Kazakistan’daki NGS’nin inşası için uluslararası bir konsorsiyumun liderli olarak atandı.